Công tác xây – P1

1. Khối xây
Khối xây dược xây bằng các viên xây. Các viên xây là gạch, đá, bêtông, gốm,… Các viên xây được gắn chặt với nhau bằng vữa thành một khối thống nhất, cùng (liu lực. Trong nhà ở gia đình chủ yếu dùng khối xây gạch, đá. Việc Xây dựng nhà ở bằng gạch, đá là tập tục lâu đời-của nhân dân ta. Ngày nay, uy đã có nhiều loại vật liệu mới nhưng khối xây gạch, đá vẫn đóng vai trò quan trọng trong xây dựng công trình, nhất là trong xây dựng nhà ở gia đình. Với những yêu cầu về thẩm mỹ ngày càng cao, kiến trúc đa dạng, khối xây gạch, đá vẫn được dùng rộng rãi và tiếp tục được phát triển, vì nó vừa gần gũi với thiên nhiên, vừa dỡ cảm thấy đơn điệu, tù túng và nhất là ít ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Khối xây gạch, đá chịu nén tốt nhưng chịu kéo, uốn, cắt (trượt) kém nên mặt lớp xây phải vuông góc với lực tác dụng lên khối xây, tức là mật lớp xây (cũng chính là lớp vữa) phải nằm ngang.
Khối xây có các ưu, nhược điểm sau đây:
– Sử dụng vật liệu địa phương;
– Tiết kiệm ximãng và cốt thép;
– Khá vững chắc;
– Chịu được ỉửa;
– Chịu dược ăn mòn;
– Cách âm tốt;
– Cách nhiệt tốt;
– Dễ tạo hình kiêh trúc;
– Rất ít độc hại; tuy vậy:
– Khối lượng thể tích lớn (y = 1200 – 2000 kg/m3);
– Cường độ chịu lực nhỏ hơn gỗ, thép, bêtông cốt thép;
– Chiu tải trọng động kém;
– Chiu kéo, uốn, cắt kém;
– Nặng nề.
Cường đô của khối xây là khả năng chịu nén của khối xây, được xác định bằng thí nghiệm. Theo các nghiên cứu, cưòng độ của khối xây chỉ bằng một phần cường độ (mac) của viên xây.
Cường đô (mac) của khối xây phụ thuộc chủ yếu vào cường độ, chất lượng của viên xây, của vữa(1) và kỹ thuật xây. Kích thước viên xây cũng ảnh hưởng đến cường độ của khối xây.
Bảng 4.3 cho cường dô chịu (chống) nén của khối xây gạch (kG/cm2) phụ thuộc mac (cường độ) của gạch và của vữa.
(lỉ Chẳng hạn, nếu dùng gạch có mac 25 xây vữa mac 25 và mac 50 thì cường độ cua khối xây chênh lệch đến 18%.
Bảng 4.3

Công tác xây - P1 1

Trị số trong bảng 4.3 ứng với điều kiện xây đảm bảo kỹ thuật. Nếu xây không đảm bảo thì cường độ của khối xây có thể giảm đến 50%.
Viên xây phải đảm bảo các yêu cầu về cường độ và các tiêu chuẩn kỹ thuật dã nói ờ mục 2.2, nếu không đạt thì phải loại bỏ.
Viên xây không được khô hoặc ướt quá: nếu khô quá thì phải tưới nước hoặc nhúng vào nước trước khi xây, không được vừa xây vừa tưới nước, nhất là khi trời hanh khô hoặc nắng gắt; nếu ướt quá thì phải hong khô mới dùng để xảy.
Vữa xây sẽ nói ở mục 4.3.2.
Mạch vữa trong khối xây đóng vai trò quan trọng đối với cường dộ của khối xây, do vậy khi xây cần đảm bảo các yêu cầu về mạch vữa, như sau:
1. Mạch vữa phải chèn dẩy (no đủ) và ép cho chặt, nhất là mạch
đứng.
2. Mạch vữa phải dày đều và phải đảm bảo chiều dày quy định, mỏng hoặc dày quá sẽ làm cho khối xây chịu lực kém.
3. Mạch vữa đứng phải thẳng đứng và không dày quá 15 mm.
Mạch vữa đứng phải không trùng nhau: theo mạch ngoài khối xây
phải lêch nhau > — chiều dài viên gach (h.4.4a), theo rnach ưong khối 4
xây phải lệch nhau > — chiều dài viên gạch (h.4.4b).

Công tác xây - P1 1

Hình 4.4
4. Mạch vữa ngang phải nằm ngang (không bị lệch nghiêng) và không dày quá 20 mm.
5. Phải gạt hết vữa phòi ra khỏi mặt xây.
Mặt khối xây có thể trát hoặc không trát vữa.
Mặt khối xây có trát thường trát bằng vữa vôi – cát, vữa tam hợp, vữa ximãng – cát, vữa granito, vữa thạch cao, bả mattit,… Mặt khối xây có trát vữa nên quét vôi, vôi ve, son vôi (hoặc đôi khi sơn dầu, sơn tổng hợp). Mật khối xây có trát vữa phía trong nhà có khi dược dán giấy.
Khi xây khối xây có trát vữa thì nên để mạch vữa hở (mạch rỗng, mạch khan), sâu hơn mặt xây 10 – 15 mm, chứ khổng miết phẳng mạch vữa theo mặt xây (xem thêm ở mục 4.8).
Mặt khối xây không trát vữa còn gọi là đế gạch trần. Mục đích của việc không trát vữa là dể tiết kiẽm, thi công nhanh hoặc tạo nét riêng cho nhà. Có ba loại mặt khối xây không trát vữa:
1. Khối xây thông thường nhung xây cẩn thận hơn và mặt khối xây không trát vữa;
2. Phần khối xây phía ngoài xây bằng gạch khác và mặt khối xây không trát vữa;
3. Mặt khối xây được ốp dá, ốp gạch nung (gạch lá nem, gạch men,…), ốp gỗ,…
Hai loại 1 và 2 chỉ dùng ờ mặt ngoài của nhà.
Kiểu xây chèn dầy vữa vào mạch, phần vữa bị gạch ép phòi ra được gạt phẳng mặt khối xây gọi là xây vét mạch. Kiểu xây tạo mạch vữa lõm vào hoặc lổi ra khỏi mặt khối xây gọi là xây miết mạch. Mặt mạch vữa có dạng lõm vào (3-4 mm) hoặc vát ra ngoài (h.4.5a) có lợi cho thoát nước hơn là mạch vữa lồi ra (h.4.5b), vì sẽ bị tách nước. Ngoài ra còn có mạch bằng (h. 4.5c).
Về cơ bản, viộc xây khối xây có trát vữa và không trát vữa là như nhau. Tuy vậy, với loại xây không trát vữa, không ốp mặt thì cần xây cẩn thận hơn, cần chọn kỹ viên xây và sau khi xây cần phải “bắt mạch”.
Khối xây có đặt cốt thép thông thường chỉ cột gạch, đá mới đặt cốt thép, bời vì khi thiết kế người ta đã tính toán từ điều kiện ổn định của tường nên chiều dày tường đã thỏa mãn yêu cầu về cường độ khi nén, do vậy không cần đặt cốt thép ờ tường gạch, đá.

Công tác xây - P1 1

Hình 4.5
Khối xây gạch, đá có đặt cốt thép cần đảm bảo các yêu cầu sau đây:
1. Cốt thép có đường kính 10 hoặc 12 mm;
2. Lớp vữa đặt cốt thép phải ỉà vữa ximãng – cát mac > 50 (không dược dùng vữa tam hợp, vữa vôi – cát, vì có vôi sẽ ăn mòn cốt thép), dày 40 – 50 mm;
3. Cốt thép dặt ngang phải nhô ra khỏi mặt khối xây 2-3 mm để kiểm tra;
4. Cốt thép đặt dọc yêu cầu như cốt thép trong bẻtông cốt thép.
Móng băng bằng gạch có đặt cốt thép xem ờ mục 3.3.3.4.a.
Cách dặt cốt thép trong cột gạch như ở hình 4.6: a/ cột 220 X 220 (mm), có thanh thép ờ lõi; b/ cột 220 X 335 (mm) có hai thanh thép gia cường; c/ cột 335 X 335 (mm) có bốn thanh thép hoặc lõi bêtông cốt thép gia cường.
Các yêu cầu về kỹ thuật xây và các biên pháp bảo đảm các yẽu cầu đó tương tự như đối với xây cột gạch, đá không gia cường.
Khối xây nói chung cần đảm bảo các yêu cầu sau dây:
1. Khối xây phải đặc chắc, các viên xây và vữa phải liền thành một khối để cùng chịu lực.

Công tác xây - P1 1

Hình 4.7
1. Trong khối xây, các viên xây phải xây giằng nhau (đan nhau, câu vào nhau), tức là xây từng lớp gạch ngang và lớp gạch dọc xen kẽ hoặc vừa có viên dặt ngang vừa có viên đặt dọc trong mỗi lớp (h.4.7). Các viên gạch giằng (dặt ngang tường) phải là các viên gạch nguyên (không dùng gạch vỡ).
Khi xây đá cũng phải có viên câu (h.4.8).

1. Khi tạm ngừng xây không rải vữa tiếp, đặt ván hoặc vỏ bao ximãng,… lên lớp gạch mới xây để bảo vệ khối xây. Cần phải che mưa, nắng cho khối mới xảy.
2. Chỉ khi xây xong các kết cấu chịu lực của tường dưới mới dược xây tường trên.