Các vật liệu khác – P2

7. Sơn
Sơn là vật liệu tổng hợp, gồm chất tạo màng, chất làm khô, dung môi và bột màu. Sơn bền và có khả năng chống gỉ, cách nhiệt, cách điện, chịu ăn mòn, chịu được khí hậu thay đổi.
Theo tác dụng, sơn có các loại: sơn gỗ, sơn chống gỉ (còn gọi là sơn sắt), sơn chống nước biển và sơn chống axit.
Sơn chống ẩm, chống mục, chống mọt, quang dầu không thuộc loại này.
Khi dùng sơn phải dùng đúng loại theo yêu cầu.
Son tốt phải:
– mau khô, không rạn nứt;
– giữ được màu lâu: không bị phai và không bị đổi màu;
– bảo vệ được vật sơn đúng như yêu cầu.
Nhựa sơn gọi là sơn sống, lấy từ cây sơn. Sơn sống có thể quét lên mặt gỗ mà không cần chế biến, quét lên mặt không phải gỗ thì phải chế biến.
Sơn sống hầu như không ngấm nước, chịu được tác dụng của axit mạnh, của nước biển, chịu được nhiệt độ đến 250°c và nhiệt độ thay đổi đột ngột, chống mọt, mục cho gỗ, chống gỉ cho sắt thép, bề mặt rất bóng.
Một số loại sơn sản xuất từ sơn sống:
Sơn đen có thành phần chính là sơn sống, pha với dầu thông và phèn xanh (cuporoz).
Sơn cánh gián có thành phần như sơn đen nhưng ít phèn xanh.
Sơn dỏ có thành phần chính là sơn sống, pha vởi dầu trẩu và son.
Một số loại Sơn khác:
1. Sơn dầu dùng dầu trẩu, dầu lai, nhựa thông, nhựa tùng hương, nhựa ưám. Sơn dầu có loại thường dùng sơn chống gỉ cho sắt thép nhưng chỉ sau 3-6 tháng có thể bị đổi màu và hết bóng, sau 2 năm phải sơn lại. Sơn dầu loại đặc biệt có kết hợp với phênon biến tánh, chịu được nước và tốt hơn sơn dầu loại thường. Sơn dầu màu xám có tính bám dính tốt, chịu được nhiệt đô đến 120°c.
Sơn dầu có nhụa mặt sơn bóng, đẹp, bền, được dùng rông rãi. Sơn dầu có nhựa loại “gầy” để sơn trong nhà, loại “béo” để sơn bên ngoài nhà.
2. Sơn tổng hợp để chống gỉ (trên cạn dùng loại màu nâu, dưới nước dùng loại màu gạch hoặc sơn minium), để quét lên mặt gỗ, mặt bêtông, vữa, gạch (tường và trần nhà), trang trí cho mặt sắt thép dùng loại VA (vinin axêtat).
3. Sam bitum (sơn nhựa, đường) có thành phần như sơn dầu nhưng thêm bitum. Sơn bitum để chống gì cho sắt thép, chống mục cho gỗ.
4. Sơn ximăng – nhựa có thành phần gồm ximãng pooclãng, bitum hoặc nhũ tương bitum (nhựa nguội, mattit bitum nguội – xem mục 2.7.4), nưức và dầu pha sơn. Sơn ximăng – nhựa có tính bám dính tốt, tính co nở cao, không thấm nước, không rạn nứt, ổn định trong nhiệt đô bình thường, ổn định trong hóa học, giá rẻ. Sơn ximăng – nhựa dùng để phòng mục, phòng hà cho gỗ, phòng gỉ cho sắt thép, chống thấm cho bêtông, ximãng lưới thép,…
Ngoài ra còn sơn siỉicat để trang trí, rất bền với khí hậu, nước, hóa chất, chịu nhiệt và diệt được nấm mốc.
Người ta còn phân ra sơn nước (rất thông dụng) và sơn bột (chưa quen dùng).
Cần chú ý là trong sơn và chất pha sơn thường có chứa hợp chất độc hại benzen, nhất là sơn dầu.

8. Vecni
Vecni còn gọi là sơn vecnỉ, có thành phần là keo, nhựa (thiên nhiên và nhân tạo) hòa trong cồn, ête, dầu thông hay dầu gai (dầu lanh). Vecni khác sơn là trong thành phần không có bột màu.
Khi quét vecni sẽ tạo thành lớp phủ bóng nhẵn, đẹp, có khả năng ngăn không khí ẩm, nước cho bề mặt quét, bền trong hóa chất (môi trường ăn mòn, axit, xăng, cồn,…) nhưng kém bền khi chịu tác dụng cơ học, benzen, xilon, telion, sonven, … Vecni có thể quét trong nhà, ngoài trời với mọi thời tiết, chịu được đến 500°c, cách điện tốt.
Vecni tốt là sau khi khô mặt vecni không bị rạn nứt, không bị bong tróc, không thay đổi màu vật quét và mặt quét láng bóng.
Vecni có nhiều loại, tùy theo mục đích sử dụng như quét lên gỗ, sắt thép, làm màng ngăn nước, chống ăn mòn,… có thể là:
1. Vecni cồn, rất chóng khô, mặt láng bóng, gắn chắc nhưng dễ rạn nứt. Vecni cồn dùng dể quét lên mặt gỗ màu trắng, phủ mặt bìa cứng, lá cót để làm vách ngăn, trần treo, phủ mật sắt thép để có màu vàng đồng.
2. Vecnỉ dầu thông, rất bền chắc, không rạn nứt nhưng ít láng bóng và lâu khô. Vecni dẩu thông dùng để phủ mặt gỗ, sất thép, quang dầu cho gạch lát,…
3. Vecni thường (vecni béo) không bị rạn nứt, khá láng bóng nhưng lâu khô. Vecni thường dùng để phủ mặt sắt thép,…
Ngoài ra còn vecni ête, vecni dầu mỏ, vecni gudrông,…
Loại vecni pha sẩn có chất lượng kém.
Cần chú ý là trong vecni có chứa hợp chất độc hại benzen.

9. Keo dán
Keo dán có loại dùng để dán gỗ, vá gỗ (còn gọi là nhựa) như cazein,…, loại dể lắp kính (gắn kính vào gỗ và kim loại) như intoc,… Khi dán cần chọn keo phù hợp với giấy, chẳng hạn loại giấy sợi thô thì dùng keo đặc.
Keo dán nói chung không độc hại, chỉ có keo dán tổng hợp có chứa styron là chất độc hại.